Αιτίες υπογονιμότητας

ΕΝΟΤΗΤΕΣ

    Ως γνωστό η  υπογονιμότητα αφορά περίπου το 10% των γυναικών. Μελέτες έχουν δείξει ότι περίπου το ένα τρίτο των περιπτώσεων υπογονιμότητας οφείλονται σε γυναικεία υπογονιμότητα, άλλο ένα τρίτο σε ανδρική υπογονιμότητα και οι υπόλοιπες σε ζητήματα που αφορούν τους δύο συντρόφους και ενδέχεται να παραμείνουν άγνωστες.

    O προτεινόμενος έλεγχος γονιμότητας για τις Γυναίκες περιλαμβάνει:

    • Λαπαροσκοπικός έλεγχος της πυελικής χώρας για εξακρίβωση τυχόν ανατομικών προβλημάτων στην περιοχή που καθιστούν δυσχερή τη γονιμοποίηση. Με τον τρόπο αυτόν, εξακριβώνονται τυχόν ανωμαλίες του γυναικείου αναπαραγωγικού συστήματος, που πιθανόν δρουν ανασταλτικά στη γονιμότητα της γυναίκας, όπως ινομυώματα και ενδομητρίωση. Χαρακτηριστικό, επίσης, παράδειγμα αποτελούν οι ενδομήτριοι πολύποδες που λειτουργώντας στην ουσία ως ξένο σώμα, είναι δυνατόν να παρεμποδίσουν τη σύλληψη του ωαρίου από σπερματοζωάριο, αλλά και σε περίπτωση κύησης να σχετίζονται με αυξημένη πιθανότητα αποβολών.
    • Ορμονικός έλεγχος της γυναίκας τη 2η – 4η ημέρα του κύκλου. Συγκεκριμένα, γίνεται μέτρηση των επιπέδων FSH, LH, οιστραδιόλης κατά τον οποίο διαπιστώνεται η ποσότητα και η ποιότητα των ωαρίων στις ωοθήκες.
    • Έλεγχος προγεστερόνης κατά την 21η ημέρα του κύκλου προς διαπίστωση τυχόν ωορρηξίας.
    • Έλεγχος προλακτίνης και ανδρογόνων, ο οποίος γίνεται ανεξάρτητα από τον κύκλο.
    • Έλεγχος θυρεοειδικής λειτουργίας σε γυναίκες οι οποίες έχουν διαπιστωμένα θυρεοειδική νόσο.
    • Ενδοκολπικό υπερηχογράφημα μήτρας, ωοθηκών και σαλπίγγων
    • Έλεγχος για πιθανή απόφραξη των σαλπίγγων με υστεροσαλπιγγογραφία (HSG).
    • Διαγνωστική ή/και επεμβατική υστεροσκόπηση

    O προτεινόμενος έλεγχος γονιμότητας για τους Ανδρες περιλαμβάνει:

    • Εξέταση του σπέρματος με σπερμοδιάγραμμα, προκειμένου να εξακριβωθεί η ποιότητα του σπέρματος (εξετάζεται το PH και ο όγκος του σπέρματος, ο αριθμός, η συγκέντρωση και η κινητικότητα των σπερματοζωαρίων, καθώς και η μορφολογία τους).
    • Εξέταση κατακερματισμού του DNA του σπέρματος (sperm fragmentation). Πρόκειται για μία καινούργια σχετικά μέθοδο εξέτασης της τυχόν καταστροφής του σπέρματος στην κεφαλή των σπερματοζωαρίων λόγω διαφόρων λόγων. Ενδείκνυται κατά κύριο λόγο όταν υπάρχει ιστορικό προηγηθεισών αποβολών, αποτυχημένων εξωσωματικών, καθώς και όταν διαπιστώνεται χαμηλής ποιότητας σπέρμα.

    Πολλοί είναι οι παράγοντες που μπορούν να συμβάλουν στην γυναικεία υπογονιμότητα. Η κατανόησή τους είναι το πρώτο βήμα προς την καταπολέμησή τους.

    Προβλήματα ωορρηξίας

    Την πιο συχνή αιτία της γυναικείας υπογονιμότητας αποτελούν τα προβλήματα που σχετίζονται με την ωορρηξία. Χωρίς την απελευθέρωση ωαρίων δεν μπορεί να υπάρξει εγκυμοσύνη.

    Προβλήματα στις σάλπιγγες

    Πολύ συχνά το αίτιο της υπογονιμότητας εντοπίζεται στις σάλπιγγες. Η δυσλειτουργία των κροσσών (Οι κροσσοί είναι μικροσκοπικές δομές με σχήμα τρίχας, οι οποίοι μετακινούν βλέννες, υγρά ή και μικρά σωματίδια στον οργανισμό μας) μπορεί να έχει σαν αποτέλεσμα να μην μπορούν να καθοδηγήσουν το ωάριο μέσα στις σαλπιγγες. Συμφύσεις γύρω από την σάλπιγγα μπορεί να την παραμορφώσουν, ή να μειώσουν κινητικότητά της, ή να διαταράξουν τη φυσιολογική ανατομική σχέση σαλπιγγας-ωοθήκης, έτσι ώστε να επηρεάσουν δυσμενώς την ικανότητά της να συλλέξει το ωάριο. (Oι σαλπιγγικές συμφύσεις λύνονται με λαπαροσκόπηση). Βλάβη στα κύτταρα που επενδύουν το εσωτερικό των σαλπιγγων μπορεί να εμποδίσει τα σπερματοζωάρια να φτάσουν το ωάριο ή να εμποδίσουν την γονιμοποίηση.

    Aπόφραξη των σαλπιγγων μπορεί επίσης να εμποδίσει το σπέρμα να φτάσει το ωάριο, είτε το ωάριο να κατέβει προς την μήτρα, αυξάνοντας την πιθανότητα εξωμητριας κυησης.

    Οι περισσότερες γυναίκες δε θα συνειδητοποιήσουν ότι έχουν πρόβλημα στις σάλπιγγες, μέχρι να ελεγχθούν για γονιμότητα. Κάποιες όμως μπορεί να έχουν έντονους πόνους περιόδου, ανώμαλο κύκλο, ή πόνους στην οσφυϊκή χώρα.

    Η απόφραξη των σαλπίγγων μπορεί να αποτρέψει ένα απελευθερωμένο ωάριο από το να γονιμοποιηθεί από το σπέρμα και να ταξιδέψει προς τη μήτρα.

    Ενδομητρίωση

    Η ενδομητρίωση είναι ένα συχνό γυναικολογικό πρόβλημα. Παίρνει το όνομα της από το ενδομήτριο, τη λεπτή εσωτερική επένδυση της μήτρας. Στις γυναίκες με ενδομητρίωση, ιστός, που μοιάζει και συμπεριφέρεται όπως το ενδομήτριο, αναπτύσσεται σε περιοχές εκτός της μήτρας.Αυτές οι περιοχές ονομάζονται οζίδια ενδομητρίωσης ή εμφυτεύσεις ενδομητρίωσης ή εστίες.

    Τις περισσότερες φορές η ενδομητρίωση εμφανίζεται:

    • Πάνω ή μέσα στις ωοθήκες (ενδομητρίωμα)
    • Πίσω από τη μήτρα.
    • Επάνω στους συνδέσμους που διατηρούν τη μήτρα στη θέση της.
    •  Στο περιτόναιο που επενδύει τα τοιχώματα και όργανα της κοιλιάς.

    Η ενδομητρίωση σπάνια μπορεί να αναπτυχθεί και σε περιοχές πολύ μακριά από τη μήτρα. Αυτός ο έκτοπος ιστός δημιουργεί φλεγμονή, πόνο, υπογονιμότητα και βαριές εμμηνορυσίες.

    Ο πόνος είναι από τα πιο συχνά συμπτώματα της ενδομητρίωσης. Συνήθως οι γυναίκες πονάνε χαμηλά στην κοιλιά. Η ένταση του πόνου δεν εξαρτάται από την έκταση της ενδομητρίωσης. Μερικές γυναίκες δεν έχουν πόνο και παρόλα αυτά η ενδομητρίωση είναι διάσπαρτη σε πολλές και μεγάλες περιοχές.Άλλες γυναίκες με οξύ και δυνατό πόνο έχουν λίγες και μικρές εστίες ενδομητρίωσης.

    Τα συμπτώματα της ενδομητρίωσης περιλαμβάνουν:

    • Έντονη δυσμηνόρροια (πόνος περιόδου), που χειροτερεύει με την πάροδο του χρόνου.
    • Χρόνιος πόνος χαμηλά και πίσω στη λεκάνη.
    • Πόνος κατά τη διάρκεια και μετά την επαφή.
    • Γαστρεντερικές ενοχλήσεις.
    • Βαριές και μακριές εμμηνορρυσίες.
    • Μικρή διαφυγή αίματος ανάμεσα στις περιόδους.
    • Υπογονιμότητα.

    Η καλύτερη  μέθοδος με την οποία μπορούμε να έχουμε ακριβή διάγνωση και να δούμε τις εστίες είναι η λαπαροσκόπηση. Με τη λαπαροσκόπηση βλέπουμε τις εστίες, το μέγεθος και την έκταση της ενδομητρίωσης.

    Τέλος, η θεραπεία της ενδομητρίωσης μπορεί να είναι είτε  φαρμακευτική (ορμονική), είτε χειρουργική ή συνδυασμός και των δύο.

    Η φαρμακευτική (ορμονική) θεραπεία αποσκοπεί στην καταστολή της λειτουργίας των ωοθηκών, την πτώση της παραγωγής των οιστρογόνων και την διακοπή της περιόδου για διάστημα 6 μηνών.

    Η έλλειψη των οιστρογόνων προκαλεί ατροφία του ενδομητρίου και κατά συνέπεια και της ενδομητρίωσης. Η εγκυμοσύνη έχει επίσης ευεργετική επίδραση επί της νόσου αλλά η διάρκεια καταστολής της μετά τον τοκετό κυμαίνεται.

    Δρ. Στυλιανός Γρηγοράκης

    Ειδικός Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής-Λαπαροσκοπική Χειρουργική